یک رژیم غذایی دیابتی – که در پزشکی به آن درمان پزشکی غذایی (MNT) گفته می‌شود – به بیان ساده به معنی استفاده از مواد غذایی مغذی به میزان متعادل و پایبندی به وعده‌های غذایی منظم می‌باشد.

بهتر است به جای یک رژیم غذایی سفت و سخت، رژیم دیابتی با برنامه سالم غذایی که سرشار از مواد غذایی مغذی، کم چرب و کم کالری است و تاکید اصلی آن‌ها بر روی مصرف میوه‌ها، سبزیجات و غلات است، را استفاده کنید. در واقع یک رژیم غذایی دیابتی که برای اکثر افراد بهترین رژیم غذایی ممکن محسوب می‌شود.

هدف

اگر شما مبتلا به دیابت یا پیش دیابت هستید، پزشک شما احتمالا شما را به یک متخصص تغذیه معرفی خواهد کرد تا شما را در تغییر رژیم فعلی غذایی‌تان و برنامه‌ریزی رژیم جدید کمک کرده تا قند خون و وزنتان را به خوبی مدیریت کنید. یک متخصص تغذیه خوب شما را یاری می‌کند تا براساس اهداف، سلایق و سبک زندگیتان عادات غذایی خود را بهبود بخشیده و اطلاعات ارزشمندی در این مورد به دست آورید.

زمانی که شما کالری و چربی زیادی مصرف می‌کنید، قند خون شما افزایش می‌یابد. اگر قند خونتان را چک نکنید و در محدوده مجاز نگه ندارید، مشکلات جدی مانند هایپرگلیسمی (سطح بسیار بالا و خطرناک قند خون) و آسیب‌های جدی به ارگان‌های بدن‌تان مانند قلب، کلیه و سیستم عصبی و چشم‌ها پدید می‌آید.

انتخاب غذاهای سالم و بهبود عادات غذایی، شما را در کنترل قند خون‌ و نگه داشتن آن در محدوده سالم یاری می‌کند. برای بیشتر افراد مبتلا به دیابت نوع 2، کاهش وزن می‌تواند کمک شایانی برای کنترل قند خون باشد و همچنین منافع بسیاری را برای فرد به همراه داشته باشد. اگر بدنبال کاهش وزن خود هستید برنامه غذایی دیابتی روش هدفمند و سالمی را برای رسیدن به هدف شما پیشنهاد می‌دهد.

مواد غذایی پیشنهادی

مطمئن باشید که بخش زیادی از کالری دریافتی شما را موارد غذایی زیر تشکیل می‌دهد:

  • · کربوهیدرات‌های سالم: در جریان فرایند هضم، شکر (کربوهیدرات ساده) و نشاسته (کربوهیدرات پیچیده) به قند خون تبدیل می‌شوند. سعی کنید سالم‌ترین کربوهیدرات‌ها را مصرف کنید؛ مانند میوه‌ها، سبزیجات، غلات کامل، انواع بنشن (لوبیا، نخود و عدس) و محصولات لبنی کم چرب.
  • غذاهای حاوی فیبر فراوان: فیبرهای غذایی شامل تمامی بخش‌های گیاهی غذای شما است که بدنتان نمی‌تواند هضم و جذب کند. وجود فیبر در برنامه رژیم غذایی، ریسک حملات قلبی را کاهش داده و به شما کمک می‌کند تا قند خونتان را در محدوده سالم نگه دارید. غذاهایی که فیبر بالایی دارند عبارتند از: سبزیجات، میوه‌ها، آجیل، انواع بنشن (لوبیا، نخود و عدس)، آرد غلات کامل و سبوس گندم.
  • · ماهی: حداقل هفته‌ای دو بار ماهی مصرف کنید. ماهی می‌تواند جایگزین مناسبی برای گوشت‌های با چربی بالا باشد. گوشت اکثر ماهی‌ها نسبت به گوشت قرمز دارای چربی اشباع شده، کلسترول و چربی کمتری است. ماهی‌هایی مانند سالمون، تن و ساردین سرشار از اسیدهای چرب امگا 3 هستند که باعث می شود با کاهش تری گلیسیرین سلامت قلب شما تضمین گردد. اگرچه باید دقت کنید که ماهی سرخ شده و ماهی‌هایی که دارای مقادیر زیادی جیوه هستند را مصرف نکنید.
  • · چربی‌های خوب: غذاهایی که حاوی چربی‌های ترانس مانند آووکادو، بادام، گردو، زیتون، کانولا، روغن بادام زمینی و روغن زیتون، می‌توانند سطح کلسترول خون شما را کاهش دهند. اگرچه باید در مصرف آن‌ها محتاط باشید، زیرا تمامی چربی‌ها کالری بالایی دارند.

غذاهایی که باید از خوردنشان اجتناب کنید

دیابت باعث سخت شدن و انسداد شریان‌ها شده و از این رو ریسک ابتلا به بیماری‌های قلبی و سکته را افزایش می‌دهد. غذاهایی که در زیر ملاحظه می‌کنید برای قلب خوب نبوده و ریسک ابتلا به بیماری‌های قلبی را افزایش می‌دهند:

  • · چربی‌های اشباع شده: محصولات لبنی پرچرب و پروتئین‌های حیوانی مانند گوشت گاو، هات داگ، سوسیس و بیکن دارای مقادیر زیادی چربی‌های اشباع شده هستند. برنامه غذایی‌تان را طوری تنظیم کنید که حداکثر 7 درصد از کالری دریافتی روزانه‌تان توسط این مواد تامین شود.
  • · چربی‌های ترانس: این چربی‌ها در مواد غذایی فراوری شده، محصولات پخته شده، مارگارین یا کره گیاهی وجود دارند و باید بطور کامل از مصرف آن‌ها اجتناب کرد.
  • · کلسترول: منابع کلسترول شامل پروتئین‌های حیوانی و محصولات لبنی پرچرب مانند زرده تخم مرغ و جگر است. مصرف روزانه کلسترول شما نباید از 300 میلی گرم تجاوز کند.
  • · سدیم: مصرف روزانه سدیم شما نباید از 2300 میلی گرم تجاوز کند.

جمع بندی: برنامه ریزی

چندین رویکرد مختلف برای ایجاد یک برنامه رژیم غذایی دیابتی وجود دارد که باعث می‌شود قند خون شما در محدوده مجاز بماند. با کمک یک متخصص تغذیه می‌توانید یک روش یا ترکیبی از چند روش را که برای شما بهترین است انتخاب کنید.

شمارش کربوهیدرات‌ها:

بدلیل اینکه کربوهیدرات‌ها در بدن به گلوکز تبدیل می‌شوند، بیشترین نقش را در افزایش قند خون شما داشته و اهمیت بسزایی دارد که میزان و زمان مصرف کربوهیدرات شما هر روز ثابت باشد. بخصوص اگر داروهای دیابتی یا انسولین استفاده می‌کنید. در غیر این صورت میزان قند خون شما در تناوب خواهد بود.

یک متخصص تغذیه به شما می‌آموزد که چگونه مواد غذایی خود را اندازه گیری کرده، چطور برچسب‌های مواد غذایی را خوانده و به کمیت ماده غذایی و کربوهیدرات آن توجه ویژه‌ای داشته باشید. اگر انسولین مصرف می‌کنید متخصص تغذیه به شما یاد می‌دهد که چگونه میزان انسولین تزریقی را با میزان کربوهیدرات مصرفی خود هماهنگ کنید.

سیستم لیست مواد غذایی:

یک متخصص تغذیه ممکن است به شما سیستم لیست مواد غذایی را پیشنهاد کند تا برنامه ریزی بهتری برای وعده‌ها و میان وعده‌های غذایی خود داشته باشید. لیست مواد غذایی لیستی طبقه بندی شده است، برای مثال طبقه بندی براساس کربوهیدرات‌ها، منابع پروتئینی و چربی‌ها.

یک وعده غذایی انتخابی باید شامل مقدار مشخصی از کربوهیدرات، پروتئین، چربی و کالری باشد و این میزان تاثیر مشخصی بر میزان قند خون شما خواهد داشت و برابر با ماده‌های غذایی دیگر در همان طبقه بندی خواهد بود. برای مثال شما می‌توانید انتخاب کنید که بعنوان یک وعده نشاسته نصف یک لیوان ذرت بخورید یا یک سوم فنجان از پاستای پخته شده.0

شاخص گلیسیمی

برخی افراد دیابتی از شاخصی بنام شاخص گلیسیمی برای انتخاب غذا بخصوص کربوهیدرات استفاده می‌کنند. غذاهایی که شاخص گلیسیمی بالایی دارند، بیشتر از مواد غذایی دیگر باعث افزایش قند خون می‌شوند. کربوهیدرات‌های پیچیده که حاوی فیبر بالایی هستند – مانند برنج سبوس دار، نان و غلات - نسبت به کربوهیدرات‌های ساده – مانند نان سفید، برنج سفید - شاخص گلیسیمی پایین‌تری دارند و معمولا به غذاهایی فرآوری شده ترجیح داده می‌شوند. ولی غذاهایی که شاخص گلیسیمی پایین‌تری دارند لزوما همیشه غذاهای سالم‌تری نیستند، زیرا غذاهایی که چربی بالایی دارند معمولا از برخی غذاهای سالم‌تر شاخص گلیسیمی پایین‌تری دارند.